De gouden regel: speel nooit alleen met casts die je niet zelf direct kunt verwijderen, en houd altijd gereedschap binnen handbereik waarmee de cast er in enkele minuten af kan. Bij tintelingen, verkleuring, gevoelloosheid of toenemende pijn: cast er meteen af. Geen discussie, geen "nog even".
Voordat je begint
- Instemming eerst. Bespreek vooraf wat er gaat gebeuren, hoe lang, en spreek een stopwoord of stopsignaal af. Wie in het gips zit, moet het altijd kunnen laten stoppen.
- Gezondheid check. Speel niet met casts bij diabetes, vaatproblemen, trombose(risico), huidaandoeningen op de plek van de cast, of zwangerschap zonder eerst een arts te raadplegen.
- Oefen droog. Wikkel eerst een paar keer alleen met ondervulling (synthetische watten) zonder gips, zodat je het wikkelen in de vingers krijgt.
Goed aanleggen
- Stockinette eerst. Trek een buisverband (stockinette) over het lichaamsdeel. Dit beschermt de huid en geeft nette randen.
- Ruim ondervullen. Wikkel minstens twee tot drie lagen synthetische watten, extra dik over botpunten zoals enkels, ellebogen en de duimmuis. Ondervulling is je belangrijkste veiligheidsmarge.
- Niet te strak. Wikkel het gips aan, niet aangetrokken. Het verband moet het lichaamsdeel volgen, niet insnoeren. Gips hoort te steunen door zijn vorm, niet door druk.
- Neutrale stand. Leg gewrichten in een comfortabele, functionele stand aan. Een pols licht gestrekt, een enkel op 90 graden. Een gedwongen stand wordt binnen een uur een kwelling.
- Vingers en tenen vrij. Laat vinger- of teentoppen altijd zichtbaar, die heb je nodig voor de controle van de doorbloeding.
Doorbloeding controleren (CSM-check)
Controleer na het aanleggen, na een half uur, en daarna elk uur: Circulatie, Sensibiliteit, Motoriek.
- Circulatie: knijp in een nagel tot die wit wordt; de kleur moet binnen 2 seconden terugkomen. Vingers of tenen die blauw, wit of koud worden zijn een alarmsignaal.
- Sensibiliteit: tintelingen, doofheid of een "slapend" gevoel dat niet wegtrekt betekent: cast eraf.
- Motoriek: vingers en tenen moeten vrij kunnen bewegen. Wordt dat minder, dan zit er te veel druk op.
Ken de risico's: een te strakke cast kan een compartimentsyndroom veroorzaken, een medisch spoedgeval. Toenemende pijn die niet in verhouding staat tot de situatie, pijn bij het strekken van vingers of tenen, of een gespannen vol gevoel: verwijder de cast direct en zoek bij aanhoudende klachten medische hulp. Wees dan gewoon eerlijk over wat je deed; artsen hebben echt wel gekker meegemaakt.
Draagtijd
- Begin met korte sessies van een uur of twee, en bouw pas op als alles comfortabel blijft.
- Slapen in een cast kan bij ervaren dragers met een goed aangelegde, ruim gevulde cast, maar nooit bij je eerste casts, en nooit alleen in huis zonder verwijdermogelijkheid binnen handbereik.
- Langdurig dragen (dagen) betekent echte spierafname, stijve gewrichten en huidproblemen. Weet wat je doet, las rustdagen in en luister naar je lichaam.
- Bij lopen met een beencast: gebruik een gipshak of castschoen en krukken. Je evenwicht is echt anders dan je denkt.
Veilig verwijderen
- Gipsschaar en verbandschaar met stompe punt werken prima bij dunnere casts en zijn de veiligste optie voor beginners.
- Een oscillerende gipszaag (cast saw) is het juiste gereedschap voor dikke casts. De zaag oscilleert en snijdt dus geen huid, maar kan wel schaven en warm worden: zaag in korte halen, til de zaag telkens op, en zaag nooit over botpunten zonder extra voorzichtigheid.
- Weken in warm water met wat azijn maakt kalkgips zacht, langzaam, maar het werkt als je geen haast hebt.
- Fiberglass gaat níet zacht in water en is taai voor scharen. Leg een synthetische cast alleen aan als je een gipszaag hebt.
Tip uit de community: wikkel bij het aanleggen een gladde, stevige strip (bijvoorbeeld een strook plastic) mee onder de ondervulling langs de plek waar je later wilt zagen of knippen. Zo heb je een gegarandeerd veilige zaaglijn.
Huidverzorging
- Steek nooit voorwerpen in de cast om te krabben, wondjes onder gips ontsteken snel. Een föhn op de koude stand door de opening helpt tegen jeuk.
- Houd gips droog. Een natte kalkcast verliest zijn stevigheid en een natte ondervulling irriteert de huid.
- Verzorg de huid na het verwijderen met een milde lotion en geef de huid een dag rust voor je opnieuw wikkelt.
Vragen over materiaal of techniek? Stel ze op het forum, de community helpt je graag op weg.